De Refter - wonen en werken in zelfbeheer

Nederlandstalig English language
De Refter Ubbergen

Achtergrond

Van pensionaat tot woon-werkpand

In de negentiende eeuw werden de voormalige tuinen van het Huys te Ubbergen verdeeld in meerdere percelen. Een van deze percelen is het huidige terrein van de Refter.

Op dit terrein bouwde de rijke familie Van der Meer rond 1885 de Villa ter Meer en een koetshuis. Eromheen legde de familie een wandelpark aan. Rond de eeuwwisseling verkochten de Van der Meers het pand en het terrein aan een uit Frankrijk uitgeweken Augustijner nonnenorde. Door anti-religieuze wetten in Frankrijk mochten religieuzen daar geen les meer geven.

De nonnen betrokken het gebouw in 1903 en vestigden er een pensionaat (kostschool) met Franstalig onderwijs voor meisjes van gegoede huize. Het pensionaat heette Notre Dame des Anges. Deze naam leeft nog voort in havo Notre Dame des Anges in Ubbergen en in  expositieruimte Notre Dame des Arts.

Het pensionaat liep goed en zo ontstond er al snel ruimtegebrek. In 1910 werden de kerk en de westvleugel (met gymzaal, slaapzaal en studeerzalen) gebouwd. In 1926 volgde de noordvleugel, waardoor het gebouw zijn huidige vorm kreeg.

Begin jaren ’70 was er nog maar weinig animo voor kostscholen. Uiteindelijk vertrokken de nonnen. Het gebouwencomplex verkochten ze aan een textielfabrikant. Hij gaf het de naam ‘De Refter’. Hij begon een congrescentrum en legde in 1972 een ski- en alpinecentrum aan. Omdat het congrescentrum niet van de grond kwam, vestigde hij in het gebouw mensen uit Suriname, en verhuurde hij in het zusterhuis een aantal kamers aan jongeren.

In 1978 kocht een projectontwikkelaar het complex. Ongeveer twee jaar werd het gebouw gebruikt voor de opvang van vietnamese vluchtelingen. De projectontwikkelaar had het plan de Refter te verbouwen tot luxe appartementen. Om dit plan te realiseren wilde hij af van de bewoners van het zusterhuis. De rest van het gebouw kwam leeg te staan begon te verloederen

De groep kamerbewoners kwam tegen zijn plannen in verzet en ontwikkelde een eigen plan voor bewoning en mens- en milieuvriendelijke activiteiten. Zij richtten in 1982 de ‘Stichting tot Behoud van de Refter’ op en overtuigden de bank (de grootste schuldeiser van de eigenaar, die bijna failliet was) van hun plannen.

De bank kocht op een veiling het gebouw, volkshuisvesting en de provincie gaven subsidie en de gemeente Ubbergen stond garant. Uiteindelijk kocht Stichting de Refter het gebouw op 13 september 1983. Het renoveren kon beginnen.

In 1984 werd het gerestaureerde en verbouwde complex opgeleverd. In 1985 volgde de officiële opening van woon-werkpand de Refter. Er zijn meer dan 70 wooneenheden en een groot aantal werkruimtes gerealiseerd.

Het imposante trappenhuis met marmeren trappen, bordessen en pijlers, granieten zuilen en zandstenen kapitelen en balustrades is natuurlijk behouden gebleven. Ook de kleine kapel (thans huiskamer) en de bibliotheek hebben grotendeels hun oorspronkelijke karakter behouden.